تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر عملکرد شاخص بورس سهام تهران: یک رویکرد FMOLS

طبق ادبیات ، متغیرهای کلان اقتصادی تأثیرات قابل توجهی در بازارهای مالی دارند. علاوه بر سرمایه گذاران و بازرگانان در این بازارها ، محققان نیز به این تغییرات توجه ویژه و حساسیت داشته اند. هدف از این مطالعه بررسی عوامل مؤثر بر عوامل مؤثر بر شاخص قیمت بورس تهران در دوره 1991-2019 است. برای این منظور ، از برآوردگر مربع حداقل اصلاح شده (FMOL) و فیلتر Hudrick Prescott (HP) استفاده شد. براساس نتایج تخمین مدل اقتصاد سنجی ، رشد اقتصادی ، کسری بودجه دولت و نرخ ارز تأثیرات مثبت و معنی داری بر شاخص قیمت کل بورس اوراق بهادار تهران داشته است ، در حالی که تأثیرات منفی بر عرضه پول (نقدینگی) و عدم اطمینان از درآمد نفتفهرست (استخراج شده توسط فیلتر HP). رشد اقتصادی تأثیر قابل توجهی در شاخص کل قیمت بورس سهام تهران و در نتیجه بازده منفی داشته است. طبقه بندی ژل: G12 ، C50 ، C22 ، E44

کلید واژه ها

• عوامل اقتصاد کلان
• عدم قطعیت درآمد نفت
• کسری بودجه دولت
• قیمت ارز
• fmols. ls

موضوعات اصلی

متن کامل

بازار سرمایه به عنوان یک بازار سازمان یافته و رسمی شناخته می شود که در آن افراد و مشاغل می توانند بدهی و اوراق بهادار را خریداری و بفروشند و مهمترین وظیفه آن تأمین مالی و تخصیص وجوه و تبدیل پول به اوراق قرضه و سهام است. بنابراین ، پشتیبانی و تقویت بازار سرمایه منجر به تخصیص بهینه می شود و افزایش بازار سرمایه به رشد و توسعه اقتصادی کمک می کند. در همین حال ، بازاری که کارایی بیشتری دارد و ریسک کمتری در جذب سرمایه گذاران موفق تر خواهد بود (Fotros & Hoshidari ، 2016). در اقتصادی که بازار سرمایه به طور کارآمد عمل می کند ، امکان رشد بهتر اقتصاد وجود دارد.

برای جذب سرمایه گذاران ، بازار سرمایه باید با سایر بازارهای مالی و دارایی رقابت کند. در ادبیات اقتصاد مالی و مدیریت مالی ، اولین و مهمترین عامل تأثیرگذار بر تصمیمات سرمایه گذاران در بازار سهام ، شاخص قیمت سهام است. بنابراین ، مهم است که از عواملی که بر قیمت سهام تأثیر می گذارد آگاه باشید. به طور طبیعی ، عوامل بسیاری در شکل گیری اطلاعات و دیدگاه شرکت کنندگان در بازار و سرانجام قیمت سهام شرکت ها تأثیر دارند. بخشی از این عوامل داخلی مربوط به عملکرد شرکت ها است و دیگران مربوط به شرایط متغیرها در اقتصاد کلان و حتی خارج از محدوده اقتصاد داخلی است. نقش متغیرهای کلان اقتصادی در شاخص سهام به موضوعی مهم و جذاب برای دانشگاهیان و پزشکان اقتصاد مالی تبدیل شده است. فرضیه بازار کارآمد نشان می دهد که تمام اطلاعات مربوطه در حال حاضر در مورد تغییرات در متغیرهای کلان اقتصادی (مانند عرضه پول و نرخ بهره) کاملاً در قیمت های فعلی سهام منعکس شده است تا سرمایه گذاران با پیش بینی آینده سهام قادر به کسب سود غیر طبیعی نباشندحرکات بازاربه طور کلی ، می توان گفت که وضعیت فعلی بورس به وضعیت فعلی اقتصاد و اطلاعات مربوط به دیدگاه آینده که بنگاه ها با آن روبرو می شوند بستگی دارد (گارلند ، و همکاران ، 2009). اگر قیمت سهام به طور دقیق اصول اساسی را منعکس کند ، باید از آنها به عنوان شاخص های اصلی فعالیت اقتصادی آینده استفاده شود. بنابراین ، روابط علی و تعامل پویا بین متغیرهای کلان اقتصادی و قیمت سهام در تدوین سیاست های کلان اقتصادی مهم است (سینگ ، و همکاران ، 2011). بورس سهام ایران یک بازار در حال ظهور است که در یک سیستم اقتصادی و اجتماعی فعالیت می کند و به شدت تحت تأثیر عوامل خارجی مانند تغییرات محیطی و عوامل کلان است. به عنوان مثال ، متغیرهای کلان اقتصادی مانند نرخ رشد اقتصادی ، نرخ ارز ، درآمد ارزی ، افتتاح مدرک اقتصادی ایران ، گسترش ، افزایش نقدینگی و کاهش تحریم ها از عوامل مهم محیطی هستند که بر بازار سهام تأثیر می گذارند (Moshrefi ، 2005). شوک های بازار مالی تأثیر متفاوتی بر قیمت نفت خام دارند. در ایران ، به دلیل وابستگی شدید بودجه دولت به درآمدهای نفت ، نوسانات در بازارهای مالی باعث نوسانات در بسیاری از شاخص های اقتصادی کشور و تأثیر منفی بر امنیت ملی می شود (جعفر ، و همکاران ، 2018).

از آنجا که هدف شرکت کنندگان در بازار حداکثر رساندن ثروت است ، منطقی است که قبل از تصمیم گیری در مورد سرمایه گذاری ، شرایط کلان اقتصادی و متغیرهای اساسی شرکت را در نظر بگیریم. شاخص های کلان اقتصادی تا حد زیادی وضعیت اقتصادی را منعکس می کنند و تأثیرات منظم بر نرخ تخفیف ، توانایی شرکت ها در تولید جریان نقدی ، سود توزیع آینده ، ارزیابی آنها از حق بیمه ریسک و تأثیر آنها بر بازده بورس دارند. آنها همچنین دارای بازده بورس سهام هستند (Maysami & Koh ، 2000). شاخص های کلان اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی ، عرضه پول ، نرخ بهره ، تورم و نرخ ارز دلایل اساسی حرکت بازار است. از طرف دیگر ، تحلیلگران استدلال می کنند که اطلاعات حسابداری یک شرکت و صورتهای مالی یک شرکت را منعکس می کند. به عنوان مثال ، با استفاده از میزان درآمد ، فروش ، دارایی ها ، بدهی ها ، نرخ رشد و سایر اطلاعات اساسی می توانیم ارزش ذاتی سهام را تعیین کنیم.

یک مسئله مهم که چارچوب این تحقیق را تشکیل می دهد ، این است که چگونه متغیرهای اقتصادی بر بازده سهام تأثیر می گذارند. به عبارت دیگر ، همراه با شناسایی عوامل مؤثر بر بازده سهام ، درک چگونگی تأثیر متغیرهای اقتصادی بر بازده سهام از اهمیت بیشتری برخوردار است. مروری بر مطالعات اخیر در زمینه اقتصاد نشان می دهد که با توسعه مدلهای اقتصاد سنجی ، می فهمیم که بیشتر روابط بین متغیرهای اقتصادی نه تنها در شرایط اقتصادی مختلف ثابت است بلکه اثرات رویکرد نامتقارن را نیز نشان می دهد. این قانون در بورس سهام نیز غیرقابل توصیف است. در این شماره ، بر اساس شرایط بازار سهام ، برای افزایش بازده باید از یک استراتژی مناسب استفاده شود. به عبارت دیگر ، شناسایی عوامل مؤثر در بورس یک راه حل ضروری اما کافی برای اجرای سیاست های اقتصادی است. بنابراین ، همراه با شناسایی عوامل مؤثر ، تقارن یا عدم تقارن این عوامل باید مشخص شود و بی اعتنایی به این اثرات ممکن است هدف اصلی استفاده از سیاست های مالی و پولی دولت را خنثی کند و منجر به عواقب ناخواسته و تحمیل هزینه های قابل توجهی به دولت شود.، اقتصاد و به اعتماد به نفس سرمایه گذاران. در حقیقت ، بازار سهام هر کشور باید اندازه گیری قدرت اقتصادی در نظر گرفته شود. تأثیر عوامل کلان اقتصادی بر بازده سهام توسط تعداد زیادی از مدل ها و آزمایشات در کشورهای مختلف مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است.

طبق بحث فوق ، هدف از این مطالعه بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی انتخاب شده بر شاخص قیمت بورس اوراق بهادار تهران در دوره 1991-2019 است. هدف اصلی این تحقیق پاسخ به این سؤال است: مهمترین متغیرهای کلان اقتصادی مؤثر بر شاخص قیمت بورس اوراق بهادار تهران و بازده آن چیست؟علاوه بر این ، این تحقیق می تواند به شرکت کنندگان در بازار آموزش دهد تا تصمیمات صحیح را در بورس و سیاست پولی متوسط دولت اتخاذ کنند.

نوآوری این تحقیق در حال مدل سازی متغیرهای کلان اقتصادی با داده های به روز تر ، با استفاده از شاخص نوسانات نفتی یا عدم اطمینان از درآمدهای روغن و استفاده از روش کمترین مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده (رگرسیون FMOL) است.

بررسی ادبیات هنگام تصمیم گیری در مورد سرمایه گذاری ، سرمایه گذاران باید عوامل اقتصادی مؤثر در عملکرد بازار سهام را در نظر بگیرند. بسیاری از نظریه های مربوط به عملکرد بازار سهام توسط محققان ارائه شده است. به عنوان مثال ، رابطه بین قیمت سهام و متغیرهای کلان اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است که با فرض اینکه نوسانات کلان اقتصادی از طریق اثرات آنها بر جریان نقدی آینده و نرخ تخفیف در آنها تأثیر می گذارد (الجفاری ، و همکاران ، 2011). انواع عوامل کلان اقتصادی مانند نرخ بهره ، تولید صنعتی ، نرخ ارز ، عرضه پول و نرخ تورم در تغییر بازده سهام (Neifar ، 2021a). بین شرایط کلان اقتصادی و قیمت سهام ارتباط جدی وجود دارد (راشد ، و همکاران ، 2020). نرخ بهره در قیمت سهام در بازار سرمایه اردن منعکس می شود (میهره ، 2003). بین نرخ بهره و شاخص عمومی بورس آتن یک رابطه علّی یک جهته وجود دارد ، با هدایت نرخ بهره تا شاخص عمومی بورس آتن (Dritsaki ، 2005). علاوه بر این ، پاترا و پوزاکوال (2006) دریافتند که یک رابطه تعادل کوتاه مدت و بلند مدت بین تورم و قیمت سهام برای سهام ذکر شده در بورس آتن وجود دارد. از طرف دیگر ، آدریان (2008) دریافت که نرخ تورم منجر به تخمین روابط معنادار با تغییرات موجود در بورس شده است. مطالعه توسط محمد ، و همکاران.(2009) همچنین دریافت که شاخص قیمت عمده فروشی به طور قابل توجهی و مثبت با قیمت سهام مرتبط است.

افزایش تورم بر عملکرد بورس به صورت منفی تأثیر می گذارد ، در حالی که کاهش نرخ تورم تأثیر مثبتی بر بازارهای سهام دارد و اعتماد به نفس سرمایه گذاران دوباره بازگردانده می شوند (Omran & Pointon ، 2001).

عمران و همکاران.(2010) نتیجه گرفت که بازارهای سهام با شاخص های کلان اقتصادی و قیمت سهام در پاکستان یکپارچه شده اند. با این حال ، برای سایر متغیرهای کلان اقتصادی ، هیچ رابطه علّی یافت نمی شود. علاوه بر این ، Kutty (2010) نشان داد که قیمت سهام و نرخ ارز هیچ رابطه بلند مدت ندارد. وی همچنین هیچ رابطه آماری معنی داری بین نرخ ارز و توسعه بازار سهام مالزی پیدا نکرد. این بدان معنی است که تغییرات در نرخ ارز بر عملکرد بورس تأثیر نمی گذارد (Bhuiyan and Chowdhury ، 2020). به همین ترتیب ، Gokmenoglu و همکاران ، (2021) دریافتند که نوسانات نرخ ارز بر عملکرد بورس کشور تأثیر نمی گذارد مگر اینکه شرایط خاصی از بازار برآورده شود.

طبق نظریه های بیان شده توسط محققان ، سوالی پیش می آید: با توجه به شرایط اقتصادی ایران ، کدام متغیرهای اقتصادی بر شاخص بازار سهام و اوراق بهادار تأثیر می گذارد؟

انتظار می رود هدف اصلی سرمایه گذاری در آینده منابع بیشتری کسب کند. هدف سرمایه گذاران در بازار سهام سودآوری از سهام خریداری شده است و بازده مثبت یک انگیزه قدرتمند برای سرمایه گذاران است. البته می دانیم که هرچه بازده سهام بالاتر باشد ، خطر بیشتر خواهد بود. یکی از بحث برانگیزترین مسائل مربوط به امور مالی ، طبق مطالعه اساسی Moreira Filho و Kutner (1962) ، نه تنها شناسایی عوامل مؤثر بر بازده سهام بلکه پیدا کردن بهترین مدل که می تواند بازده سهام آینده را پیش بینی کند. اجماع عمومی به دست آمده از ادبیات نظری و تجربی این است که مجموعه ای از متغیرهای کلان اقتصادی و مالی می توانند به پیش بینی بازده سهام کمک کنند. علاوه بر این ، مطالعات مقطعی ، که عمدتاً مربوط به بازار سهام ایالات متحده است ، نشان می دهد که متغیرهای مالی ، از جمله جریان نقدی ، اندازه شرکت و نسبت کتاب به بازار ، قدرت پیش بینی قابل توجهی دارند. مطالعات سری زمانی توانایی پیش بینی طیف وسیع تری از متغیرها را برجسته می کند. پیش بینی بازده سهام می تواند به عنوان یک ناکارآمدی بازار و نتایج رفتار غیر منطقی سرمایه گذاران شناخته شود ، که در نهایت به تدوین استراتژی های معاملاتی کمک می کند که در آن متغیرهای مالی و کلان اقتصادی می توانند نقش بسیار مؤثر ایفا کنند.

کریمزاده (2006) رابطه بلند مدت بین شاخص قیمت سهام بورس اوراق بهادار تهران و متغیرهای کلان را از سالهای 1991 تا 2003 بررسی کرد. نتایج برآورد شده اثر مثبت قابل توجهی از نقدینگی و تأثیر منفی قابل توجهی از نرخ ارز و واقعی نشان دادنرخ بهره بانکی در شاخص قیمت سهام.

محمود و محد دینیا (2007) از ژانویه 1993 تا دسامبر 2002 بر رابطه بین قیمت سهام و دو متغیر کلان اقتصادی در شش کشور آسیا و اقیانوس آرام (مالزی ، کره ، تایلند ، هنگ کنگ ، ژاپن و استرالیا) متمرکز شدند. آنها فاش کردند که ،فقط در هنگ کنگ ، بین نرخ ارز و قیمت سهام پیوند وجود دارد. با این حال ، مولر و ورچور (2007) توانایی تأثیرگذاری 25 ٪ بازده سهام در شرکت های آسیایی ، 3634 شرکت از هنگ کنگ ، اندونزی ، کره جنوبی ، مالزی ، فیلیپین ، سنگاپور و تایلند را با نوسانات نرخ ارز (نوسانات دلار آمریکا) نشان دادند. در همان دوره (ژانویه 1993 تا دسامبر 2002).

Mashayekhi (2010) تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی را در رابطه بین متغیرهای اساسی استخراج شده از صورتهای مالی و بازده سهام شرکتهای ذکر شده در بورس اوراق بهادار تهران از سال 1995 تا 2006 بررسی کرد. نتایج نشان می دهد که متغیرهای شاخص کل قیمت سهام ،تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه بدون نفت ، تولید ناخالص داخلی ، درآمد نفت ، نرخ تورم و تولید ناخالص داخلی تأثیر قابل توجهی دارد و متغیرهای تعداد سهام اختصاص یافته به بخش دولتی ، بودجه کسری (مازاد) ، صادرات نفت خام ، نرخ بازار غیر رسمی ارزیضریب جینی ، درآمد مالیاتی ، نرخ بیکاری ، مانده حساب جاری و بهره در سپرده های سرمایه گذاری یک ساله هیچ تاثیری در این رابطه ندارد.

Hsing (2011) از مدل GARCH استفاده می کند و نشان داد که شاخص بورس سهام بلغارستان با نسبت تولید ناخالص داخلی واقعی M2/GDP و شاخص بازار سهام ایالات متحده رابطه مثبت دارد. این رابطه منفی با نسبت کسری بودجه دولت به تولید ناخالص داخلی ، نرخ بهره داخلی ، نرخ ارز ، نرخ تورم مورد انتظار و بازده اوراق قرضه دولتی منطقه یورو دارد.

Torabi and Hooman (2011) در مورد تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی در بازگشت بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از روش کل و داده های سه ماهه از 1998-2008 بررسی کردند. برآوردهای دارای پنج شاخص برای بازده سهام (کل شاخص قیمت سهام ، شاخص قیمت و بازده نقدی ، شاخص بازده نقدی ، شاخص قیمت صنعت و شاخص قیمت مالی) نشان می دهد که تولید ناخالص داخلی ، عرضه پول و حجم نقدینگی متغیرهای مؤثر بر بازده سهام هستند.

Barakat ، et al. ، (2016) رابطه بین بورس سهام و عوامل کلان اقتصادی در دو اقتصاد نوظهور (مصر و تونس) از دوره ژانویه 1998 تا ژانویه 2014 بررسی کرد. نتایج نشان داد که در مصر رابطه علّی وجود داردشاخص بازار و شاخص قیمت مصرف کننده (CPI) ، نرخ ارز ، عرضه پول و نرخ بهره. همین مورد در مورد تونس نیز صادق است ، به جز CPI ، که هیچ ارتباطی با شاخص بازار نداشت.

Rezazadeh (2016) اثرات متغیرهای کلان اقتصادی از جمله نرخ رشد عرضه پول ، نرخ تورم ، نرخ رشد تولید صنعتی و تغییر نرخ ارز در بازار باز را در بی ثباتی بورس تهران با استفاده از داده های سه ماهه از سال 2003-2014 و مدلهای واریانس ناهمگن شرطی خودجوش بررسی کرد. با متغیرهای توضیحی (X-GARCH) و خود رگرسیون بردار (VAR). نتایج نشان داد که نرخ رشد عرضه پول و تغییر در لگاریتم نرخ ارز تأثیر مثبت و معنی داری بر نوسانات بازده سهام داشت و تورم تأثیر مثبت اما غیر قابل توجهی در بازده سهام داشت. همچنین ، تأثیر نرخ رشد تولید صنعتی بر نوسانات بازده سهام منفی و معنی دار بود.

Fadaeinejad و Farahani (2017) اثرات متغیرهای کلان اقتصادی را بر روی شاخص کل بورس در چارچوب نظریه قیمت گذاری داوری با استفاده از یک مدل رگرسیون چند عاملی بررسی کردند. نتایج نشان داد که تغییر در نرخ رشد پول تأثیر منفی بر بازده شاخص سهام دارد. شاخص تولید صنعتی ، قیمت نفت ، نوسانات قیمت سهام و سطح قیمت تأثیر مثبتی در بازده این شاخص داشت. نرخ ارز و قیمت طلا تأثیر معنی داری در عملکرد این شاخص ندارد.

Uddin و Alam (2007) رابطه خطی بین قیمت سهم و نرخ بهره ، قیمت سهم و تغییر نرخ بهره ، تغییر قیمت سهم و نرخ بهره و تغییر قیمت سهم و تغییر نرخ بهره در بورس داکا را بررسی کردند (DSE). آنها دریافتند که نرخ بهره با قیمت سهم رابطه منفی قابل توجهی دارد و تغییر در نرخ بهره با تغییر در قیمت سهام رابطه منفی معنی داری دارد.

آدریان (2008) رفتار سری بازگشت شاخص اصلی بورس بخارز (BSE) را در دوره های مختلف زمان ، در مقایسه با تکامل برخی متغیرهای کلان اقتصادی ، تجزیه و تحلیل کرد. نتایج تأیید کرد که بین نرخ بهره و شاخص بازار سهام رابطه ضعیفی وجود دارد.

علم و اودین (2009) تأثیرات نرخ بهره در بورس را بررسی کردند. یافته های آنها نشان داد که رابطه تجربی بین شاخص بورس سهام و نرخ بهره برای پانزده کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه وجود دارد. برای همه کشورها ، مشخص شده است که نرخ بهره با قیمت سهم رابطه منفی قابل توجهی دارد و برای شش کشور ، مشخص می شود که تغییرات در نرخ بهره با تغییر در قیمت های سهم رابطه منفی قابل توجهی دارد. بنابراین ، اگر نرخ بهره به طور قابل توجهی برای این کشورها کنترل شود ، از طریق تقاضا برای سرمایه گذاری بیشتر در بازار سهم ، و عرضه فشار سرمایه گذاری بیشتر شرکت ها ، برای مبادلات سهام این کشورها سود بزرگی خواهد بود.

به همین ترتیب ، محمد و همکاران.(2009) دریافت که نرخ بهره در پاکستان به طور قابل توجهی بر قیمت سهام تأثیر می گذارد. شاتاری و همکاران.(2015) با استفاده از مدل های تصحیح خطای بردار ، یکپارچه سازی طولانی مدت از متغیرهای کلان اقتصادی از جمله تولید صنعتی ، تورم ، عرضه پول و نرخ ارز با قیمت بورس را پیدا کرد.

Bhuiyan و Chowdhury) 2020) از مدلهای تصحیح خطای Cointegration و بردار برای بررسی رابطه بین متغیرهای کلان اقتصادی و شاخص های بازار سهام ، چه کامپوزیتی و چه برای بخش ، برای ایالات متحده و کانادا استفاده کردند و از نظر چگونگی متغیرهای کلان اقتصادی ، عدم تقارن را در دو کشور گزارش کردندبازده بازار سهام. بنابراین ، یافته ها نشان داد که در ایالات متحده ، متغیرهای کلان اقتصادی بر شاخص های سهام کامپوزیت و بخش به وضوح تأثیر می گذارد. عرضه پول بر شاخص های سهام تأثیر می گذارد در حالی که نرخ بهره تأثیر منفی دارد. برای کانادا ، تست های ادغام نمی توانند هیچ ارتباط واضحی بین متغیرهای کلان اقتصادی و شاخص های بازار سهام (کامپوزیت و بخش) پیدا کنند. عرضه پول و نرخ بهره ایالات متحده روی شاخص های سهام کانادا تأثیر می گذارد اما برعکس آن را ندارد. این رابطه دیگر پس از رکود بزرگ سال 2008 وجود ندارد.

اردوغان ، و همکاران.) 2020) در مورد وجود اثرات سرریز نوسانات بین بازارهای ارزی و بورس سهام اسلامی در سه کشور بزرگ نوظهور ، یعنی هند ، مالزی و ترکیه با استفاده از داده های روزانه برای دوره 2013-2019 بررسی شد. اثرات سرریز نوسانات با استفاده از آزمون علیت در واریانس بررسی شده است. این یافته ها شواهدی را به نفع سرریزهای نوسانات از بازار سهام اسلامی به بازار ارزی فقط در ترکیه نشان داد. نتایج آزمایش متغیر زمان نشان می دهد که وجود سرریز نوسانات حداقل یک جهت بین نرخ ارز و بورس سهام اسلامی در دوره های خاص است.

نصیر ، و همکاران.(2021) نقش محیط زیست اقتصادی داخلی و بازارهای منطقه ای (تایلند ، ژاپن ، هنگ کنگ و چین) را در توضیح پویایی بازار سهام ویتنامی (از ژوئیه 2000 تا دسامبر 2016) تجزیه و تحلیل کرد. یافته های کلیدی حاکی از آن است که کاهش شرایط پولی و اعتباری ، ارز پایدار و قوی تر و رشد اقتصادی نقش قابل توجهی و مثبتی در توسعه بورس سهام در ویتنام داشته است. شوک های تورم تأثیر منفی گذاشتند که دلالت بر این داشت که در تعیین سیاست ثبات قیمت برای ثبات مالی در ویتنام بسیار مهم است. سرانجام ، نتایج همچنین نشان داد که در مقایسه با بحران مالی جهانی ، دوره های اخیر پاسخگویی نسبتاً کمتری را نشان می دهد. این می تواند با واکنش فشرده در دوره آشفتگی مالی و همچنین با افزایش پایداری بازار سهام ویتنامی در زمان بلوغ همراه باشد.

Gokmenoglu و همکاران.(2021) رابطه بین نرخ ارز و بازده بورس سهام برای کشورهای نوظهور منتخب را با استفاده از رویکرد کوانتین-کیک برای ارائه یک تصویر فراگیر و دقیق از ارتباط بین متغیرهای مورد بررسی ارزیابی کرد. نتیجه تخمین نشان داد که عملکرد بازار سهام کشورهای مورد بررسی تحت تأثیر تغییرات نرخ ارز قرار نمی گیرد مگر اینکه شرایط خاصی در بازار برقرار شود. از Forthermore ، نویسندگان پیشنهاد می کنند که انعطاف پذیری نرخ ارز بسته به شرایط نزولی یا صعودی نقش مهمی در تعیین بازده بازار دارد.

Neifar و همکاران.(2021) رابطه بین بورس و عوامل کلان اقتصادی (نرخ بهره ، شاخص قیمت مصرف کننده و نرخ ارز) در انگلستان در دوره بحران مالی قبل از گلوبال 2008 (GFC) بررسی شد. از ژانویه 1999 تا دسامبر 2007. این یافته ها نشان داد که بازار انگلیس با کلیه متغیرهای کلان اقتصادی که در این مطالعه وجود دارد ، روابط قابل توجهی برقرار کرده است.

علاوه بر این ، Neifar (2021b) روابط کوتاه مدت و بلند مدت بین قیمت سهام در بازار سهام Suisse و مجموعه ای از متغیرهای کلان اقتصادی از جمله نرخ ارز Suisse ، نرخ بهره و تورم را از سال 1999 تا 2018 بررسی کرد. نتایج نشان داد که قیمت بورس یک رابطه همبستگی با متغیرهای کلان اقتصادی در یک چارچوب ARDL را تشکیل می دهد.

از نیروهای اقتصادی در مطالعه شمسودین ، روزمی و محمد (2021) برای بررسی رابطه معنی داری بین متغیرهای انتخاب شده کلان ، شاخص بازده سهام مالزی برای بخش مالی و شاخص خدمات مالی بورسا مالزی استفاده شد. نمونه مورد مطالعه شامل 164 مشاهدات سری زمانی و متغیرهای کلان اقتصادی مورد بررسی تورم (INF) ، عرضه پول (M. S.) و نرخ ارز مؤثر واقعی (REER) بود. براساس این یافته ها ، تورم مالزی (INF) با تحولات بازار سهام ارتباط منفی اما معنی داری داشت و به نظر می رسد که توسعه بازار سهام مالزی با عرضه پول ارتباط مثبت دارد. اما از نظر آماری رابطه معنی داری بین نرخ ارز و توسعه بازار سهام مالزی مشاهده نشد.

1. روش شناسی و مدل اقتصاد سنجی

هدف از تجزیه و تحلیل داده های سری زمانی ، مطالعه ساختار داده ها به صورت پویا است. رویکرد اساسی در تجزیه و تحلیل سری زمانی بررسی الگوهای غالب گذشته یک متغیر و استفاده از آنها برای پیش بینی رفتار آینده است. در این مطالعه ، برای بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی انتخاب شده بر شاخص کل بورس سهام تهران ، مدل زیر مشخص شده است. این مدل از مدل های استفاده شده توسط Bhuiyan و Chowdhury (2020) الهام گرفته شده است.

متغیرها در یک مقیاس لگاریتمی در مدل گنجانیده می شوند ، بنابراین ضرایب به عنوان متغیرهای خاصیت ارتجاعی (به جز متغیرهای کسری بودجه دولت و شاخص های نوسان) تعبیر می شوند. در این مطالعه ، EVIEWS Software 7. 1 و Statata 12HAVE برای تست های اقتصاد سنجی و مدلهای مشخصات تخمین استفاده شده است.

جدول 1. توضیحات متغیر

سمبل

اندازه

شرح

TPEX

شاخص قیمت کل بورس اوراق بهادار تهران. TEDPIX یک شاخص اصلی بازار سهام است که عملکرد شرکتهای بزرگ ذکر شده در بورس اوراق بهادار تهران را ردیابی می کند.

حرف

تولید ناخالص داخلی سرانه واقعی. تولید ناخالص داخلی واقعی سرانه اندازه گیری کل تولید اقتصادی یک کشور است که براساس تعداد افراد تقسیم شده و برای تورم تعدیل می شود. از آن برای مقایسه استاندارد زندگی بین کشورها در طول زمان استفاده می شود.

با

نرخ ارز غیررسمی. در امور مالی ، نرخ ارز نرخی است که در آن یک ارز برای یک ارز دیگر رد و بدل می شود. در اینجا ارزش یک دلار در ریال وجود دارد.

برای

شاخص نوسان درآمد نفت را نشان می دهد (استخراج شده از فیلتر Hodrick-Prescott).

GBD

این نماینده کسری بودجه دولت نسبت به تولید ناخالص داخلی است. کسری بودجه زمانی اتفاق می افتد که هزینه ها از درآمد فراتر رود و می تواند سلامت مالی یک کشور را نشان دهد.

مگس

نقدینگی (پول + پول شبه) نسبت به تولید ناخالص داخلی.

این اصطلاح یک متغیر باقیمانده به منظور در نظر گرفتن تأثیر عوامل و متغیرهایی است که نادیده گرفته می شوند.

2. 1فیلتر Hodrick-Prescott (HP)

روشهای مختلفی برای تشخیص شوک در سری های زمانی وجود دارد ، که اخیراً با استفاده از فیلتر Hodrick-Prescott (HP) در مطالعات تجربی متداول می شود. فیلتر Hodrick-Prescott (HP) ابزاری است که معمولاً در اقتصاد کلان استفاده می شود. این نام به عنوان اقتصاددانان رابرت هودریک و ادوارد پرسکات نامگذاری شده است که برای اولین بار در دهه 1990 این فیلتر را در اقتصاد محبوب کردند. فیلتر Hodrick-Prescott (HP) یک فیلتر خطی دو طرفه است که طی یک دوره زمانی یک مسیر صاف را فراهم می کند. در واقعیت ، این یک تکنیک نرم افزاری داده است. فیلتر HP معمولاً در طول تجزیه و تحلیل برای از بین بردن نوسانات کوتاه مدت مرتبط با چرخه تجارت استفاده می شود. به عبارت دیگر ، فیلتر HP سری زمانی را به دو مؤلفه تجزیه می کند: روندهای بلند مدت و نوسانات چرخه ای (شوک). نوسانات مثبت شوک های مثبت و نوسانات منفی به عنوان شوک منفی در نظر گرفته می شود (مورادی ، 2009). در رابطه (2) S در واقع روند بلند مدت (متغیر صاف) Y است که با به حداقل رساندن واریانس Y در اطراف s بدست می آید.

و L پارامتر است که شدت صاف کننده را کنترل می کند ، و اگر تمایل به بی نهایت مثبت داشته باشد ، S خطی می شود (Hodrick & Prescott ، 1997).

3. 2روش مربع حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده (FMOL)

در این مقاله ، از یک روش مربع حداقل حداقل اصلاح شده (FMOL) برای استخراج بردارهای همزمان طولانی مدت استفاده شده است. روش FMOLS برای اولین بار توسط فیلیپس و هانسن (1990) معرفی شد. روش FMOLS یک برآوردگر است که از تصحیح نیمه پارامتری برای از بین بردن مشکلات همبستگی بلند مدت بین معادلات همبستگی و نوآوری های رگرسیون تصادفی استفاده می کند. برآوردگر OLS کاملاً اصلاح شده (FMOL) بدون علامت بی طرفانه و کاملاً کارآمد است. علاوه بر این ، برآوردهای اولیه از برآوردگر FMOLS از یک ماتریس کواریانس متقارن یک طرفه باقیمانده طولانی مدت است. همچنین ، این برآوردگر از نظر غیر عادی طبیعی است و انحراف استاندارد اصلاح شده را ارائه می دهد که می توانیم از نظر آماری استنباط کنیم. بنابراین ، آزمون t از اعتبار کافی برای ضرایب طولانی مدت برخوردار است. یکی دیگر از مزایای این روش این است که ، در نمونه های کوچک ، عملکرد بهتری دارد و در مقایسه با روش یوهانسن نتایج کارآمد تری دارد. همچنین ، نتایج تحت تأثیر طول فاصله قرار نمی گیرند. معادلات 3 تا 5 نشان دهنده روش FMOLS است.

4- یافته ها

4. 1آمار و داده های توصیفی

متغیر وابسته در مطالعه حاضر ، شاخص قیمت کل بورس اوراق بهادار تهران است. شاخص قیمت سهام ، میانگین وزنی نسبت قیمت سهام با وزن برابر با ارزش سهام در زمان پایه ، توسط شاخص قیمت Laspeyres به شرح زیر محاسبه می شود:

تعداد پایه شاخص کل قیمت سهام در آوریل 1990 100 در نظر گرفته شده است. شکل 1 شاخص قیمت روند بورس سهام تهران را در طی سالهای 1991-2019 نشان می دهد. ما می توانیم از نمودار درک کنیم که شاخص قیمت سهام به نظر می رسد روند و میانگین بازده سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار تهران با گذشت زمان افزایش یافته است. جدول 1 خلاصه ای از مهمترین آمار توصیفی متغیرهای تحقیق را نشان می دهد.

شکل 1. روند شاخص سهام بورس سهام تهران در دوره 1370-1396 (1991-2019)

منبع: بانک مرکزی ایران (1991-2017)

جدول 1. مهمترین آمار توصیفی متغیرهای تحقیق

متغیرها

ETPX

با

(ریال)

GBD

(تولید ناخالص ملی٪)

حرف

(میلیون ریال)

برای

مگس

(تولید ناخالص ملی٪)

آمار توصیفی

میانگین